حكمت بعض احكام بر مدارك عقليهء ما پنهان است « 1 » و امروز سوال مىكنند كه چيست ارزش كردارى كه اسرار حكمت‌هاى آن را به مقدارى كه معرفت آن ممكن است ، ندانيم و آنچه را شريعت مطهره آورده شكى در آن نيست و فرمان او در مقام امتثال ، مسلمانان را كافى است . لكن مجرد عمل بدون توجه به فوايد و آثارى كه در زندگى بر آن مترتب است ، عاجز و قاصرتر از آن است كه بنده را برساند به آن مرتبه و درجه از خير كامل و خوشى زندگى كه مقام انسانيت ميل به سوى آن دارد ؛ و روان آدمى مرتبه‌اش بلندتر از آن است كه در فرمانبردارى از خداوند سبحان به آنچه مردمان بىتوجه و كم انديشه قناعت مىكنند ، قانع باشد . پس ديدند سزاوار ايشان است كه حكمت خداوندى را در احكام و قوانينش جستجو كنند و سؤال كنند چرا خداوند بزرگ بر كسانى كه توانايى و قدرت اعمال حج را دارند ، آن را واجب فرموده است . نيروى خالص دينى و زيبايى و استوارى شريعت اسلامى مرا بر آن داشت كه رساله‌اى ، در پايان كتاب منهاج « 2 » كه در جامعيت و اشتمال بر كليه مسائل حج و احكام آن مانند درختى برومند با شاخه‌هاى بسيار و ميوه‌هاى بىشمار است ، و مشتمل بر مقاصد و

--> ( 1 ) . چه ، غير از شارع حكيم و خداوند عليم كسى آن احاطه را ندارد كه‌خصوصيات كميت و كيفيت افعال را درك كند . ( 2 ) . مقصود كتاب « منهاج الاحرام لزائر بيت الله الحرام » است كه در حج‌نوشته‌ام و داراى چندين هزار فرع است .